Sevr Antlaşması'nı kim onayladı ?

Onur

New member
[HEADING=1]Sevr Antlaşması’nı Kim Onayladı? Osmanlı Yönetiminin Kararı, Meclis Tartışmaları ve Tarihin Dönüm Noktası[/HEADING][HEADING=1]1. Sevr Antlaşması’nı Kim Onayladı? Önce En Önemli Ayrıntıyı Açıklayalım[/HEADING]
Arkadaşlar, Sevr Antlaşması denildiğinde akla genellikle Osmanlı Devleti’nin parçalanması, Anadolu’nun paylaşılması ve Millî Mücadele’nin neden bu kadar önemli olduğu geliyor. Ancak bence konunun en dikkat çekici tarafı, bu antlaşmanın yalnızca hangi devletler tarafından hazırlandığı değil, Osmanlı yönetimi adına kimlerin kabul ettiği ve neden halkın büyük bölümünün bu karara karşı çıktığıdır. Çünkü bir antlaşmayı imzalamakla onu hukuken onaylamak, tarihsel açıdan birbirinden farklı meselelerdir.

Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti adına 10 Ağustos 1920 tarihinde Paris yakınlarındaki Sevr kasabasında imzalandı. Osmanlı heyetinde antlaşmayı imzalayan üç kişi Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey'di. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Antlaşma, Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından onaylanmadı.

Peki, o zaman Osmanlı Devleti adına kim kabul etmiş oldu?

Antlaşmanın imzalanması, İstanbul'daki Osmanlı hükûmetinin temsilcileri tarafından gerçekleştirildi. Damat Ferit Paşa hükûmeti, İtilaf Devletleri'nin ağır şartlarını kabul eden siyasi çizginin başlıca temsilcisiydi. Bununla birlikte, imza heyetinin antlaşmayı imzalaması ile Osmanlı Devleti'nin antlaşmayı anayasal anlamda kesin biçimde onaylaması aynı şey değildi.

Bu nedenle sorunun en doğru cevabı şudur: Sevr Antlaşması'nı Osmanlı heyetinden Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey imzaladı; ancak Osmanlı Meclis-i Mebusanı antlaşmayı onaylamadı ve antlaşma Osmanlı Devleti açısından yürürlüğe girecek şekilde tamamlanmadı.

Bu ayrım önemli. Çünkü tarih kitaplarında bazen “Sevr imzalandı” ifadesi kullanılırken okuyucuda antlaşmanın bütün hukuki aşamalarının tamamlandığı izlenimi oluşabiliyor. Oysa imza, onay ve yürürlüğe girme birbirinden ayrı aşamalardır. Sevr'in tarihsel kaderini anlamak için bu üç kavramı birbirine karıştırmamak gerekiyor.
[HEADING=1]2. Sevr Antlaşması'nın Tarihsel Kökenleri: Osmanlı Devleti Bu Noktaya Nasıl Geldi?[/HEADING]
Sevr Antlaşması bir anda ortaya çıkmadı. Bu anlaşmanın arkasında Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na girmesi, savaşın kaybedilmesi, ekonomik ve askerî gücün zayıflaması ve galip devletlerin savaş sonrasında yeni bir dünya düzeni kurma isteği bulunuyordu.

Osmanlı Devleti, 1914 yılında Almanya ve müttefikleriyle birlikte savaşa katıldı. Savaşın farklı cephelerinde ağır kayıplar yaşandı. Çanakkale'de elde edilen başarıya rağmen Kafkasya, Irak, Filistin ve Suriye cephelerindeki gelişmeler Osmanlı yönetimini giderek zor durumda bıraktı.

30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi, savaşın Osmanlı açısından fiilen sona ermesini sağladı. Ancak mütareke yalnızca silahların susması anlamına gelmiyordu. İtilaf Devletleri'ne, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıktığında stratejik bölgeleri işgal etme imkânı tanıyan hükümler içeriyordu. Özellikle 7. madde, sonraki işgallerin gerekçelendirilmesinde kullanıldı.

İstanbul'un fiilen işgal edilmesi, İzmir'in 15 Mayıs 1919 tarihinde Yunan kuvvetleri tarafından işgal edilmesi ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde yabancı askerî varlığının artması, toplumda büyük bir tepki yarattı.

Burada bir noktaya dikkat çekmek istiyorum: Osmanlı Devleti'nin savaşı kaybetmesi, halkın tamamının savaş sonrasındaki siyasi düzeni kabul ettiği anlamına gelmiyordu. Devlet yönetimi ile toplumun farklı kesimleri aynı koşulları aynı şekilde değerlendirmiyordu. İstanbul'daki yönetim, yeni bir savaşı önlemek ve mevcut siyasi varlığı mümkün olduğunca korumak amacıyla uzlaşmayı tercih edebilirken Anadolu'daki direniş hareketi, bu uzlaşmanın ülkenin bağımsızlığını ortadan kaldıracağını düşünüyordu.

1919'da başlayan Millî Mücadele'nin temelini oluşturan görüş ayrılığının önemli bir bölümü burada yatıyordu.

18 Ocak 1919'da başlayan Paris Barış Konferansı'nda galip devletler, savaş sonrasında Avrupa ve Orta Doğu'nun siyasi haritasını yeniden şekillendirmeye çalıştı. Osmanlı topraklarının geleceği de bu görüşmelerin önemli başlıklarından biriydi. İtilaf Devletleri'nin çıkarları her konuda aynı değildi; İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan farklı stratejik, ekonomik ve siyasi hedefler izliyordu.

Sevr Antlaşması, bu güç ilişkilerinin Osmanlı Devleti'ne dayattığı düzenin somutlaşmış hâliydi. Dolayısıyla antlaşmayı yalnızca bir belge olarak değil, savaşın galipleri ile yenilen devlet arasındaki son derece eşitsiz güç ilişkisinin sonucu olarak değerlendirmek gerekiyor.
[HEADING=1]3. Padişah Vahdettin ve Damat Ferit Paşa Antlaşmayı Nasıl Kabul Etti?[/HEADING]
Sevr meselesinin en çok tartışılan taraflarından biri, dönemin Osmanlı yönetiminin bu kadar ağır şartları neden kabul ettiği sorusudur. Bu soruya yalnızca “ihanet edildi” veya “başka seçenek yoktu” diyerek cevap vermek, dönemin siyasi şartlarını anlamamızı zorlaştırır.

22 Temmuz 1920 tarihinde Sultan VI. Mehmet Vahdettin'in başkanlığında Yıldız Sarayı'nda bir Saltanat Şûrası toplandı. Görüşmelerde antlaşma taslağının kabul edilip edilmemesi ele alındı. Damat Ferit Paşa hükûmeti, İtilaf Devletleri'nin şartlarını kabul etmenin kaçınılmaz olduğunu savunuyordu. Toplantıda yapılan oylamada katılımcıların büyük çoğunluğu kabul yönünde tutum aldı; Rıza Paşa ise ayağa kalkmayarak karşı yönde bir tutum sergiledi. Bu toplantının ayrıntıları Atatürk Ansiklopedisi'nin Saltanat Şûrası hakkındaki çalışmasında aktarılıyor. Atatürk Ansiklopedisi

Burada çok önemli bir ayrım var: Saltanat Şûrası'nın taslağı kabul etmesi, antlaşmanın Osmanlı Meclis-i Mebusanı tarafından onaylandığı anlamına gelmiyor. Şûranın kararı, saray çevresinin ve hükûmetin siyasi tercihini ortaya koyuyordu. Uluslararası antlaşmaların hukuki tamamlanma süreci ise ayrı bir meseleydi.

Damat Ferit Paşa'nın yaklaşımını anlamak için dönemin koşullarını da hesaba katmak gerekiyor. İstanbul işgal altındaydı, Osmanlı ordusu savaşın ardından büyük ölçüde etkisizleştirilmişti ve devletin ekonomik kaynakları ciddi biçimde tükenmişti. Hükûmet, İtilaf Devletleri'yle açık bir çatışmaya girmenin mevcut siyasi yapıyı tamamen ortadan kaldırabileceğini düşünüyor olabilirdi.

Ancak bu değerlendirme, alınan kararın sonuçlarını ortadan kaldırmıyor. Bir yönetimin seçeneklerinin dar olması, tercih ettiği politikanın ülke açısından doğru olduğu anlamına gelmez.

Bence asıl tartışılması gereken nokta şu: Bir devletin yöneticileri, ülkenin geleceğini belirleyen böylesine ağır bir anlaşmayı kabul ederken yalnızca o günkü askerî güç dengesini mi dikkate almalı, yoksa toplumun uzun vadeli bağımsızlık iradesini de hesaba katmalı mı?

Bu soru, yalnızca 1920'deki Osmanlı yönetimi için değil, bugün uluslararası ilişkileri değerlendirmek açısından da anlamlıdır. Çünkü diplomasi bazen eldeki imkânları korumak için taviz vermeyi gerektirir; ancak verilen tavizlerin hangi noktada devletin temel varlığını tehlikeye attığı da ayrıca değerlendirilmelidir.
[HEADING=1]4. Sevr Antlaşması'nı İmzalayan Üç Kişi Kimdi?[/HEADING]
10 Ağustos 1920 tarihinde Sevr Antlaşması'nı Osmanlı Devleti adına imzalayan kişiler Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey ve Reşat Halis Bey'di. Bu isimler, İstanbul hükûmetinin görevlendirdiği temsilciler olarak antlaşma metnine imza attılar. Antlaşmanın hazırlanması ve imzalanmasına ilişkin süreç, Atatürk Ansiklopedisi'nin Sevr Antlaşması hakkındaki araştırmasında ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Atatürk Ansiklopedisi
 
Üst